Sari Gəlin
" ساری گلینین "ساری سیمی
متخصيصلر ماهني نين تاريخي حاقيندا مختلف روایتلَر سؤيله ييرلر
عصرلردير مختلف موسيقيچيلرين آوازيندا دولاشان " ساري گلين " ماهنيسي نين کيمه مخصوص اولدوغو باره ده مختلف روایتلر سؤيلَنيلير. تاريخ بویی سؤيلَنيلن فرضيييه لر موسيقي نين ویژَگیسینی کلاسيک آذربايجان موسيقيسينه ياخين اولدوغونو گؤسترير. آما ارمنيلرين بو ايستيقامتده سون ايللر آپارديقلاري " تبليغات مبارزه سی " دونيا موسيقيچيلري نين ديقتيني بير آز آیری سمته يؤنلديب. آذربايجان موسيقيسي ايله اؤز ميللي کؤکلريني زنگينلشديرمه يه جان آتان ارمنیلرين بو ادعالاري نين يئرسيز اولدوغونو ثبوتا يئتيرمک اؤچون کيچيک آراشديرما آپارديق: تاريخي ورقله ديک، دين خاديملري، تاريخچيلر و ماهني نين اصل ايفاچيلاريندان بيري ايله گؤروشدوک.
آلديغيميز بيلگيلره گؤره، روسلار 19نجی عصرين 20-30-جو ايللرينده عثمانلی تورپاقلارينا گيره رَک ارضروما قدر اراضيلري ضبط ائديبلر. روايتلره گؤره، بو ايللرده تورک قوشونونون باشچيلاريندان بيري اسلاو گؤزه لينه عاشق اولوب و " ساري گلين " آدلي شعر يازيب. سونرا اونا موسيقي حياتي وئريليب.
عيني زاماندا، ادعا ائديلير کي، " ساري " سؤزو رنگ آنلاميندا ايشله ديلمير، بو ايفاده اينسانين داخيلينده کي " ساري سيم " ه ايهام ویریر. عادتن اينسانلارين حساس مقاميندا بو اؤزونو گؤسترير. يني " ساري " سؤزو شعرده رمزي معنا داشييير. " ساري گلين " اينسانين ايچينده کي محبت، نجيبليک و ان خوش کئيفيتلرين مجموعه سی کيمي باشا دوشولور. تاريخين بعضي مقاملاريندا " ساري گلين " ين قادين گؤزلليگينه اونوانلانديغي دا فرضيييه کيمي ايره لي سورولوب.
دين خاديملري نين فيکري ايسه بئله دير کي، " قوراني-کريم " اين بقره سوره سي - " ديريلدن ساري اينک " حيصه سي وار. " ساري " سؤزونو دين خاديملري حضرت فاتيمئيي-زهرانين کاراکتري ايله علاقه لنديريرلر. يعني اونون بوتون ناموسلو، نجيب و جنّت قادينلاري نين رهبري اولدوغو قيد اديلير. همين ساري رنگ ده بوتون نجيب کيفيتلري اؤزونده بيرلشديرميش خانيملارين رمزيدير. بو باخيمدان " ساري گلين " ين نجيب قادينلارا ايتحاف ائديلميش اورک سؤزو کيمي تاريخده اؤز يئريني توتدوغو سؤيله نيلير.
ميللي کونسرواتورييانين علمي-تدقيقات لابراتوارياسي نين رهبري عباسقولو نجف زاده نين فيکرينجه ايسه، " ساري گلين " اين سؤز و موسيقيسي اون آلتینجی عصرين مشهور دولت خاديمي، سرکرده و شاعيري شاه اسماعيل خطاييه مخصوصدور. او دئيير کي، شاه اسماعیل سارايدا رقاصه قيزلارين اويونونا باخارکن اورادا ساري رنگلي ليباسدا بير قيز اونون ديقتيني اؤزونه چکيب. او آنداجا خطاي بئله بير اثر يازيب. عئيني زاماندا، شاه اسماعیل آذربايجانلي خانيمين ساچي نين اوجونو هؤرمه ديگيني يازماقلا رقاصه قيزي نظرده توتدوغونا ائيهام ووروب.
موسيقيچي ابراهيم قاسموفون فرضيه سينده ده بو مقام اؤز عکسيني تاپير. عود ايفاچيسي اونو دا علاوه ائتدي کي، بو فاکت عزيزه جعفرزاده نين تاريخي اثرينده ييغجام شکيلده اؤز عکسيني تاپيب.
" عئيني زاماندا، آناتولی تورکلري ده موسيقي اثري نين اونلارا مخصوص اولدوغو باره ده معين دؤورلرده ادعالارلا چيخيش ائديبلر. آما تاريخي يازيلاردا بونا راست گلينمه ييب " ، - دئيه اي.قاسيموو بيلديردي.
آبباسقولو نجفزاده ايسه اؤز نؤوبه سينده بيلديردي کي، " ساري گلين " موغام لادي اوزرينده کؤکله نيب: " موغاملارين آذربايجانا مخصوص اولدوغونو نظره آلساق، بير او قدر باش سينديرماماليييق. سادجه، فاکتي دوغرولتماليييق " .
" ساري گلين "ين معاصير دؤوروموزده ان گؤزل ايفاچيلاريندان بيري، خالق آرتيستي آکيف اسلام زاده نين مثله يه باخيشي ايسه بير آز فرقلي اولدو: " تام امينليکله دئيرديم کي، " ساري گلين " ماهنيسي نين تاريخي ايسلامدان اوله گئديب چيخير. آما بعضي موسيقيچيلر ائله حساب ائديرلر کي، بو اثرين 150-200 ايلليک تاريخي وار. اينتوناسياسينا(آهنگ) گؤره، ماهني چوخ آرکايک دير - 3-4 نوتون اوزرينده قورولوب. یددینجی عصرين اوللرينده " ساري " سؤزو رمزي معنادا " بؤيوک " ، " داغ " آنلاميندا قبول ائديليب. قديم تورک آنلاييشيندا ايسه " ساري " " کوبار " ، " اينجه " دئمکدير. بيزده بو ايفاده ايکي آنلاييشدا - " رنگ " و " اورگيمين ساري سيمينه توخونما " کيمي استفاده ائديلير. ايسلامدان اول اوغوز طايفالاري نين اورتاق بير مدنيتي اولوب. تاريخي منبعلرده گؤستريلير کي، اوغوزلار داها چوخ بو اينتوناسيادا موسيقي مدنيتيني انکيشاف ائتديريبلر و ماهني زامانلا فورمالاشاراق گونوموزه گليب چيخيب. او واخت قيزا ائلچيلييه گئدنده 35 ياشلي قيز آناسي نين يوخ، ننه نين يانينا گه لرديلر. گؤرونور، ايلک دفعه دن سئوگي اوخو داشا دين جاوانلاردان بيري " سني منه وئرمزلر، آي ننن اؤلسون، ساري گلين " دئيه بئله بير موسيقي ياراديب " .
آ.اسلامزاده خاطيرلاتدي کي، ماهنيني اؤتن عصرده ياشادان ايفاچيلاردان بيري باباسي، قاراباغلي ببيش قديموف اولوب. آناسي سارا قديمووانين آرشيوينده قورونان موسيقي اثري آکيف ايسلامزاده نين لئنت يازيلاريندا ياشايير.
آينا
ساری گلین آذربایجان اساطیرینده گونشدیر.
اساطیره گؤره گونش یارادیلیشین اوچونجو مین ایللیگینده اوغورلانیر. گونشی اسارتدن آزاد ائتمک ایسته یی و اونون حسرتی آذربایجان موسیقیسینده ماتئریالیزه اولور. ساری گلین ماهنیسی اوچون آذربایجاندا گؤزل بیر رقص وار. بو رقصده کی فیگورلار تمنا و ایستک حیسینی اویادیر. قوللار گؤیه دوغرو آچیلیر و 4/3 مئلودیله یوموشاق یئریش و فیگورلار گؤستریلیر. ( بونلاری میر علی سید سلامتین مقاله لرینه اساسا یازدیم)
میر علی سید سلامت آذربایجان میتولوژیسینده کیچیک اما دَیَرلی آددیملار آتمیشدیر گون او گون اولسون آذربایجاندا تورکولوژی آکادئمی لری بو دَرین کولتورون قارانلیق یئرلرینه ایشیق ساچسین.
ساچین اوجون هؤرمزلر
گولو سولو ده رمزلر
بو سئودا نه سئودادیر
سنی منه وئرمزلر
ساری گلین، آمان ساری گلین
بو ده ره نین اوزونو
چوبان قایتار قوزونو
نه اولا بیر گون گؤره م
گول یاریمین اوزونو
ساری گلین، آمان ساری گلین