هنرمند روانشناسیسيندا فداکارليق مقامي
مختصری در باره ی مقاله:
در این مقاله نویسنده می کوشد از منظری دیگر به نقش ایده ی از خود گذشتگی و فداکاری در آثار نویسندگان و شعراء و خصوصا" شعر فضولی نظر کند. با کمال تاسف باید بگویم که نویسنده از مقدمه ای درست نتیجه ای نادرست می گیرد . عشق متعالی که نویسنده در سراسر این نوشته به آن نظر دارد در اصل نسخه ی بدلی چیزی است که ژاک آلن میلر با بهره گیری از آموزه های اخیر لاکانی آن را" میل " نامیده است . عشق خود را در نفی نشان می دهد و لزوما" نیازی به جفت ندارد. " میل" از دیگری تغذیه می کند و عشق از خود. حال اگر شاعر بخواهد فداکاری را به عشق ربط دهد و مثل نویسنده بخواهد آن را به خدمت ایدئولوژی در بیاورد به وضعیتی گرفتار می آید که پیشینیان به آن گفته اند "پرت شدگی!!!"
هنرمند روانشناسیسيندا فداکارليق مقامي
تدقیقاتچی : گلشن علیووا
ادبياتدا و هنرين باشقا نؤع لرينده فداکارليق، ايده يا اوغروندا کؤنوللو قوربانگئتمه، حياتدان امتناع ائتمه اينسان روانشناسیسي نين سيرلي نقطه لريندن بيري کيمي هميشه نظر-ديقتي جلب ائتميش و افکتلي بديعي ياراديجيليق اوبژکتلريندن بيري کيمي ياراديجي شخصيتلري دوشوندورموشدور. گؤرونور، محض بديعي ياراديجيليق ساحه سيندن جانلي خالق ديلينه «قوربان اولوم»، «سنه فدا اولوم»، «جانيم قوربان»، «اياغي نين آلتيندا اؤلوم» و س. بو قبيلدن اولان سؤز و ايفاده لر کئچميشدير. آيديندير کي، بو ايفاده لرين پراکتيک تطبیقي آنيندا آوتوماتيزم گوجلو و بلکه ده يوزفايزلي اولوب حرفي معنا داشيمير و داها چوخ استتیک-اخلاقي فونکسييايا ماليکدير. آشيق ادبياتيميزين فضوليسي-علعسگر بو مقامي مودريکجه سينه توتاراق، اوستادنامه لري نين بيرينده اوغورلا عکس اتديرميشدير:
«جان» دئمکله جاندان جان اسکيک اولماز،
محبت آرتيرار، مهربان ائيلر.
«اور» دئمگين نفعي ندير دونيادا،
آباد کؤنوللري پريشان ائيلر.
ماراقليدير کي، اوستادنامه نين اؤزو ده «علسگر او کسه جان قوربان ائيلر» ايفاده سي ايله بيتير و آشيق- شاعير بيرينجي مصرعدا ايره لي سوردويو تزيسي عياني شکيلده ثبوتا يتيرميش اولور. اينسان روانشناسیسينداکي فداکارليق دويغوسوندا آتاويزم قليقلاري تاپماق مومکوندورمو؟ بلي، حيوانلار عالمينده نسلين قورونماسي و دوام ائتديريلمه سي اوغروندا ايستر ديشي فردلر، ايسترسه ده ائرککلر آراسيندا اؤزونو قوربان وئرمک حاللاري چوخ گئنيش ياييلميشدير. البته، بو بير طبيعي اينستينکتدير و بو فداکارليغين کؤنوللو صورتده حياتا کئچيريليب-کئچيريلمه ديگي باره ده اليميزده علمي معلومات يوخدور. آنجاق سون زامانلار اساسي دارماداغين ائديلمکده اولان داروين نظريييه سي نين خاراباليقلاري آراسينا نظر سالماق، بيزيم اوزاق اجدادلاريميزين، يعني همين پروانه و بولبولون، نسيل وئرديکدن همن سونرا حياتلا ويدالاشان بير چوخ اونورغاسيز و اونورغالي حيوانلارين، يالنيز نسيل وئرمک اوچون نظرده توتولموش و حتّی قيدالانماق اوچون آغزي بئله اولمايان بعضي حشرات نؤعلري نين ائرکک فردلري نين محض بير فداکارليق اؤرنگي کيمي قارشيميزدا دوردوغونو گؤرريک. باشقا بير طرفدن، اوزاق کئچميشده - اينسانلارين دا قوربان وئريلديگي واختدا فورمالاشميش و شوورالتي واسيطه سينه بو گونوموزه قدر گليب چاتميش فداکارليق روانشناسیسي دا بديعي ادبياتدا همين موضوعنون گئنيش اينتيشار تاپماسيندا معین رل اويناماميش دئييلدير. اينساني قوربان وئرمه مراسيمي نين سون ايزلريندن بيريني مقدس کيتابيميز قراني- کريمده گؤروروک. بورادا اينسان، ابتدایي ايجماع دؤورونده اولدوغو کيمي، تانريلاري- بوتلري رحمه گتيرمک و باشقا اينسانلارين آجيندان اؤلمه مه سيني تمين ائتمک مقصديله دئييل، ايدئيا اوغروندا قوربان وئريلير و طبیعی کي، مئرکانتيل مقصدلر گودمه يه ن ايدئياجا يئتکين اينسانين قوربان وئريلمه سي تانري طرفيندن ردد و قاداغان ائديلير. بشر تاريخي نين سون مراسيم قورباني اولاجاق اسماعيل (ابراهيم پيغمبرين اوغلو ) ساغ قالير و اونون عوضينه تانري نين گؤندرديگي قوچ قوربان کسيلير. آنجاق ائله بو آندا دا ايدئيا اوغروندا شعورلو فداکارليق باشلانير. همين ايدئيانين اؤزگينده ايسه ايلاهي محبت و عوموميتله، محبتين يوزلرله فورما و چالارلاري دورماقدادير.بوتون بونلار فضولي ياراديجيليغيندا اؤز کلاسسيک بديعي ايفاده سيني تاپميشدير. اونيکال طبیعی- فيزيولوژي حاديثه اولان حيات - اؤزونون هر بير فورماسيندا هم ده محکم قارانت میکانيزمينه ماليکدير. بئله کي، ايستر بيتکي، ايستر حیوان، ايسترسه ده اينسان اولسون،- بونلاردان هر هانسيندا حياتي واختيندان اول دايانديرماق جهدي کسکين مقاومته راست گله جکدير. بو دا طبيعتين جانلي عالمه بخش ائتديگي بير اينستينکدير- حيات سئوگيسيدير. هئچليک، گئدر-گلمز قارشيسيندا هاملت قورخوسو اينسانين شعورلو شکيلده حياتدان گئتمه سينه مانع اولان محتشم ستيموللاردان بيري کيمي چيخيش ائدير. آنجاق محض عالي سينير فعاليتي نين ان حيرت آميز محصوللاريندان اولان محبت دويغوسو اينساندا سانکي بو قورخونو ضعيفله دير، اونو بو دويغو اوغروندا محض قورخونون، هئچليک قارشيسيندا قورخونون گئري چکيلمه سي نين، ضعيفله مه سي نين موهوم رولو اولور.
جانيني جانانا وئرمکدير کمالي عاشيقين،
وئرمه ين جان اعتراف ائتمک گرک نقصانينا.
فداکارليق، جان قوربان وئرمه- اينسان کاميلليگينه دوغرو آپاران يولدور؛ اويغون اولاراق، جاني قوربان وئرمک، جانان اوغروندو فدا اولماق- اؤلوم دئييل، بلکه موکمّل و ابدي بير حياتدير. دئمه لي، قورخونون گئري چکيلمه سببلريندن بيري ده ادبي حيات اوميدي و ايناميدير. بو اينام- فداکارليق مقاميندا موهوم رول اويناياراق، چوخ واخت اينساني شهيدليک مرتبه سينه - فداکارليغين ان اوجا زيروه سينه چاتديرير. عئيني فيکري شاعير باشقا بير غزلينده بو جور ايفاده ائدير:
وئرمه ين جانين سنه بولماز حياتي- جاويدان،
زنده يي- جاويد اونا دئرلر کي، قورباندير سانا.
ابدي ياشارليق ستاتوسو آلماق اوچون قربان گئديلن اوبيئکت بورادا داها چوخ ايلاهي صيفتلر کسب ائدير. ائله غزه لين اولينده ده فضولی بونا ايشاره ايل:
«هق بيلير، اينسان دئمز هم کيم کي، اينساندير سانا !» دئيير. البتته، فضولی ياراديجيليغيندا فداکارليق يالنيز يوخاريدا نظردن کئچيرديگيميز بير خط اوزره موشاهيده اولونسايدي، داها فضولی «فضولي» اولمازدي. داهي هنرمند بو پروبلئمي ان موختليف راکورسلاردان نظردن کئچيرير و هر دفعه ده يئني بير چالار، يئني بير اوبراز تاپير.
کارگر دوشمز خدنگي –طعنه ي -دشمن منه،
کثرتي- پئيکانين ائتميشدير دميردن تن منه.
ليريک قهرامانين اؤلوموندن قورخوسو يوخدور، چونکي سئوگيليسي نين آتديغي پئيکانلاردان اونون بدنيندن دمير اؤرتوک عمله گلميشدير. آنجاق بو بدن، بو بدنده کي جانين دويدوغو حيات فضولیني شاد ائلمير، اونا حضّ وئرمير، عکسينه آغري- آجي گتيرير؛ محض بونا گؤره ده ليريک قهرمان بو آغري-آجيلار قارشيسيندا حياتين اؤزونه ده بير فيزيولوژي پروسئس کيمي اعتيراض ائدير، اونا قارشي چيخير- بو دا فداکارليغين بير نؤعودور:
جان و تن اولدوقجا، مندن دردو داغ اسکيک دئييل،
چيخسا جان، خاک اولسا تن!
نه جان گرک، نه تن منه!
ليريک قهرمانين يالنيز «جيفه یی-موردار» اولان بدندن دئييل، هم ده ادبي ياشارليق، اولويليک ائلئمئنتي کيمي چيخيش ائدن جاندان، يني روحدان دا امتناع ائدير.بو ندير؟ اينسان روانشناسیسي نين پارادوکسال جيلوه سيديرمي؟ بو- سادجه اولاراق بيزي حئيرتلنديرمکدن حضّ آلان فضولی هنريدير! جگيريني پارچالاييب سئوگيليسي نين ايتلرينه پايلايان هنرمندلارين فداکارليغي بير غزلين باشدان -آياغا موضوعسونو تشکيل ائتمکده دير. حتّی غزلين رديفي ده ائله «فدا» سِوزوندن عيبارتدير.
جانيمين جؤوهري اول لعلي- شکرباره فدا،
عؤمرومون حاصيلي اول شيوئيي -رفتاره فدا.
درد چکميش سريم اول خالي- سيه قورباني،
تاب گؤرموش تنيم اول طره يي -طراره فدا.
گؤزلريمدن تؤکولن قطره يي- اکشيم گؤهري
لبلريندن ساچيلان لؤلئيي- شهواره فدا.
چاکي- سينمده اولان قانلي جيگر پاره لري،
مست چئشمينده اولان غمزه يي- خونخاره فدا
پاره-پاره ديلي -مجروني- پريشانيمدن
سري کويينده گزن هر ايته بير پاره فدا.
جان و ديل قئيديني چکمکدن اؤزوم قورتارديم،-
جاني جانانه يه ائتديم، ديلي ديلداره فدا.
ائي فضولی، نولا گر ساخلاريسم جاني عزيز؟
وقت اولا کيم، اولا بير شوخي- سيتمکاره فدا!
بدنيني و روحونو-جانيني پارچالاييب، سئوگيلي نين احتيياجلارينا صرف ائدرکن، ليريک قهرمان هم ده بونون ماکسيموم ثمره لي اولماسينا چاليشير؛ يني بو قوربانلاري پراکنده حالدا، نئجه گلدي پايلامير،- تعييناتينا اويغون صرف ائديلمه سينه ديقت يئتيرير. مثلن، عاشيقين آغريدان قيوريم-قيوريم اولموش بدني باشقا بير شئيه يوخ، محض سئوگيلي نين قيوريم ساچلارينا فدا اولماليدير. ائلجه ده قانلي جيير پارچالاري قان ايچن غمزه يه قوربان گئتمه ليدير و س. بونونلا فضولی قوربانين «توللانتيسيز» صرف اولونماسينا نايل اولور و سوندا حياتين نه اوچون اينسانا (ليريک قهرمانا ) عزيز اولماسي نين آرقومئنتيني ده تاپير. شاعير اوچون جان اونا گؤره عزيزدير کي، نه واختسا ظولمکار بير گؤزله قوربان گئده جگي اومودلري چوخ گوجلودور. عوموميليکده، فضولی قهراماني نين فاداکارليغي- نه قدر موباليغه لي اولسا دا، ياپما کاراکتر داشيمير، طبیعی سسله نير. اوخوجودا نينکي استتیک حضّ، هم ده محبت، صداقت کيمي علوي ايدئيالارين اوغروندا قوربان گئتمگين گؤزلليگي باره ده قناعت فورمالاشديرير. بو باخيمدان داهي شاعيرين فداکارلاغين ان اوجا زيروه سي اولان شهيدليک موضوعسوندا يازديغي «حقيقت و سودا» اثري داها چوخ ماتئريال وئرمکله، بو گونده بيزي وطن، تورپاق، ميللي ايدئولوگييا، دين، دؤولتچيليک اوغروندا فداکارليغا سسله يير، گنجلريميزين بو روحدا تربييه اولونماسي ايشينده بيزه يارديمچي اولور.